Rozdział 2

1. Dukat Wacława, króla Czeskiego z czasów, gdy się księciem polskim tytułował. Stemple rznięte od ręki przez Majnerta, znajdują się w zbiorze Czapskiego. Oryginały istnieją i nie są nawet nadmiernie rzadkie. Fabrykat Majnerta robiony widocznie podług niedokładnego rysunku Bandtkiego, różni się od oryginału tern, że głoski na obu stronach większe; także lilja florencka większa i końce jej dotykają liter. Na oryginale lilja zgrabniejsza i wysmukła, nigdzie liter nie dotyka.

2. Dukat Alexandra, króla Polskiego. Stempel cięty ręcznie, w zbiorze Czapskiego. Koehler w „Dukaten Cabinet" opisuje tego dukata, co zapewne dało Majnertowi myśl do podrobienia tej nadzwyczajności, której w oryginale nigdy nikt nie widział. Cały typ tego dukata nie zgadza się z typem epoki. Wtedy nie umieszczano jeszcze orła i pogoni na wspólnej tarczy. Św. Stanisław ma za ładnie i zbyt systematycznie ułożone fałdy ornatu. Tarcze herbowe strony odwrotnej, kształtu zupełnie fantastycznego, nie zgadzającego się zupełnie z ówcześnie używanemi typami. Już Bandtkie § 44. Tab. 4. Nr. 64 opisuje tego dukata jako podrobionego. Naiwne to fałszerstwo musiało się też nie opłacać i mało sztuk wybito, bo znam tylko jedną ze zbioru hr. Andrzeja Potockiego. 

3. Dukat koronny 1528. Stempel rznięty od ręki; Kostrzębski przypisuje go Fajnowi, który wziął sobie prawdopodobnie za wzór niezupełnie dokładny rysunek Zagórskiego. Różnica pomiędzy fałszywym a oryginałem polega na odmiennej interpunktacji: 

na oryginale   SIGIS : I. — . REX : POL.
na fałszywym SIGIS . I  —   REX . POL 

nadto na fałszywym popiersie mniejsze i brak lewego naramiennika. Na stronie odwrotnej zamiast gwiazdek pomiędzy słowami, jakieś bezkształtne znaczki, widocznie drobne gwiazdki nie dały się od ręki wyciąć!

4. Dukat koronny 1528 z królem w całej postaci. Takiego dukata podaje Kostrzębski jako fabryki Fajna; nigdy takiego nie widziałem, tak samo, jak nikt z żyjących numizmatyków. Oryginały dotąd także nieznane. 

5. Dukat koronny 1529. Bez żadnych szczegółów, jak wygląda, podaje również Kostrzębski, jako wyrób Fajna. Nigdzie takiego fabrykatu nie widziałem. Oryginały chociaż bardzo rzadkie, lecz w kilku sztukach znane. 

6. Dukat koronny 1534. Odbitkę tego dukata znalazłem w zbiorze odbitek monet fałszywych, danym mi przez Władysława Bartynowskiego. Gdzieby się ten fałszywy dukat znajdował i z jakiej pochodził fabryki, o tem nigdzie żadnej wzmianki znaleźć nie mogłem. Sądząc z odbitki, będzie to dzieło Fajna. Litery wykazują nawet na odbitce wszelkie cechy cięcia stempla od ręki i tem odróżni go się niewątpliwie od znanego mi w trzech zbiorach oryginału.

7. Dukat koronny 1535. Bayer przypisuje Fajnowi, Kostrzębski Sznejdrowi. Istnieją też dwie odmiany, bo posiadam takiego dukata i oprócz niego stempel strony popiersiowej odmiennej roboty. Obie sztuki są wcale udane. Oprócz ogólnych znamion monet bitych stemplem rzniętym od ręki, widzimy następujące: 

Na dukacie: oryginał ma pomiędzy słowami trudne dla fałszerza do wykonania pięciokulkowe kwiatki, które fałszerz niekształtnemi znakami zastąpił. Na tarczy herbowej, tam, gdzie powinien być orzeł pruski (z mieczem i koroną na szyi) jest drugi orzeł polski. 

Na stemplu nie ma korona wewnątrz trzech lilij, jak na oryginale, nadto czepiec na głowie pod koroną powinien być zupełnie gładki, a jest przedzielony i część górna cieniowana. Oryginał tego dukata chociaż rzadki, jest pewnie najmniej rzadkim dukatem panowania Zygmunta I. Fałszywe sztuki widziałem w kilku zbiorach.

7. Dukat koronny 1538 podaje Kostrzębski jako fabrykat Fajna; nigdy go nie widziałem. Oryginał nieznany.

8. Dukat koronny 1540 — jak poprzedni.

9. Dukat koronny 1548, cała postać króla w zbroi i płaszczu. Ogólnie Fajnowi przypisany. Czapski posiadał dwie odmiany Nr 444 i 9369, z których jedna trochę lepszej roboty. Oprócz ogólnych znamion fałszywych monet jest i ta, że na stronie herbowej po REX powinien być dwukropek, którego na sztukach fałszywych niema. Nadto na oryginale niema pośrodku czterech herbów krajowych małej tarczy z herbem rakuskim, która znajduje się na sztukach fałszywych i na rysunku Zagórskiego. Rysunek ten więc nie ścisły, bo nie mógł być robiony podług fałszywej sztuki, gdyż dzieło Zagórskiego wydane 1845, a fabrykacja Fajna rozpoczęła się 20 lat później. Oryginały u hr. Potockiego, w Wiedniu i w Ermitażu.