Najdawniejsze dzieje górnictwa węgla kamiennego na ziemiach polskich

Dzieje górnictwa węgla kamiennego w Jaworznie sięgają lat 60. XVIII wieku, kiedy to w części dzisiejszego miasta, znanej jako Szczakowa, powstała pierwsza kopalnia węgla kamiennego. Pionierski dla ziem polskich zakład funkcjonował przez zaledwie kilkanaście miesięcy i – z uwagi na nierentowność – został zamknięty. Pracę w nim wznowiono z początkiem lat 90. XVIII wieku. Jednak na swój prawdziwy renesans przemysłowy Jaworzno musiało poczekać do pierwszych lat XIX wieku, kiedy to – po wymazaniu z mapy politycznej Europy na 123 lata – znalazło się w granicach Austrii Habsburgów.

Ekspozycja górnicza składa się z dwóch pomieszczeń, prezentujących zarys dawnego dziedzictwa przemysłowego Jaworzna, jak i warunki pracy w dawnym jaworznickim przemyśle, reprezentowanym głównie przez przemysł wydobywczy. W pierwszej z sal znajduje się rekonstrukcja górniczych korytarzy kopalnianych o zabudowie drewnianej oraz w konstrukcji stalowej. W sali tej zobaczyć możemy elementy wyposażenia górnika, takie jak: ubiór ochronny (kombinezon i kask), latarki, lampy bezpieczeństwa i różne narzędzia (kilof, łopata, piła). W głębi sali, za drewnianą rekonstrukcją obudowy, znajduje się niewielka ekspozycja archeologiczna ciężarków ołowianych.

Druga sala reprezentuje pomieszczenie biura górniczego, w którym pracował górnik-urzędnik, np. sztygar lub członek zarządu kopalni wyższego szczebla. Za szklaną gablotą znaleźć możemy szereg instrumentów geodezyjnych, z których część wykorzystywana mogła być przy projektowanych pracach górniczych i reprezentacyjny odświętny mundur, którego istotnym elementem była czapka górnicza (tzw. czako), zwieńczona kolorowym piórem. Kolor pióra pozwala na odróżnienie stopnia zawodowego górnika. Na jednej ze ścian ekspozycji znajduje się tablica z datami najważniejszymi dla dziejów górnictwa w Jaworznie. Pod tablicą stoją dwa modele-rekonstrukcje nieistniejących już w swojej pierwotnej formie szybów górniczych.